Phân tích truyện ngắn Những đứa con trong gia đình của Nguyễn Thi

Tác giả

- Nguyễn Thi (1928 - 1968), quê gốc ở Nam Định, tên khai sinh là Nguyễn Hoàng Ca. Tuy là người miền Bắc nhưng Nguyễn Thi gắn bó với miền Nam từ nhỏ đến lúc trưởng thành. Từ 1945, ông vào bộ đội, tham gia cuộc kháng chiến chống Pháp. Đến 1954, ông tập kết ra Bắc, rồi xung phong trở lại miền Nam từ 1952, tham gia công cuộc chống Mĩ với tư cách người chiến sĩ giải phóng quân và nhà văn. Ông hi sinh năm 1968 tại chiến trường Sài Gòn.

- Nguyễn Thi viết nhiều thể loại: bút kí, truyện ngắn, tiểu thuyết. Ngòi bút của ông thành công nhất khi xây dựng những hình tượng nhân vật nông dân Nam Bộ thuần phác, dũng cảm.

- Tác phẩm tiêu biểu của Nguyễn Thi: Người mẹ cầm súng, Mẹ vắng nhà, Những đứa con trong gia đỉnh, Những sự tích ở Đất Thép...

Tác phẩm

Truyện ngắn Những đứa con trong gia đình là một trong những truyện ngắn xuất sắc nhất của Nguyễn Thi được viết trong những ngày chiến đấu ác liệt những năm 1964 - 1965.

1. Nghệ thuật trần thuật của tác giả

- Câu chuyện được trần thuật qua dòng hồi tưởng của nhân vật Việt - một chiến sĩ giải phóng quân trẻ tuổi hồn nhiên, giàu tình cảm. Khi bị trọng thương, lạc đơn vị, giữa trận địa Việt đã ngất đi, tỉnh lại bốn lần. Mỗi lần tỉnh, Việt nhớ về một kỉ niệm da diết gắn bó của đời mình.

- Nhờ cách thức trần thuật này mà tác giả có thể chủ động chuyển hướng linh hoạt, lắp ghép nhiều câu chuyện khác nhau một cách hợp lí. Diễn biến các sự việc chi tiết bị xáo trộn, không theo trình tự thời gian nhưng không rối. Qua cách trần thuật kiểu "hồi tưởng" này, nhà văn có điều kiện đi sâu phân tích, diễn tả tâm lí nhân vật một cách sắc sảo, tinh tế.

2. Một số nhân vật nổi bật

a. Một gia đình cách mạng

- Tác giả đã xây dựng một chi tiết đắt, đó là chi tiết về cuôh sổ gia đình. Nhờ chi tiết này, nhà văn trình bày được khéo léo tư tưởng của mình về một "dòng sông cách mạng", nối truyền thống cha ông với lớp con cháu. Hơn thế, với chi tiết về cuôh sổ, tác giả tìm được một phương thức trần thuật khéo léo, nhiều nhân vật đã hiện ra sắc nét dù không trực tiếp xuất hiện trong diên biến chính của cốt truyện. Chẳng hạn, ông nội đi "đóng đáy" - giăng lưới bắt cá trên sông mò được súng đem về nộp du kích; anh Hai con chú Năm qua lộ Giồng Trôm đã bày mưu đánh đồn, phá lô cốt, thu về năm cây súng...

- Qua hồi tưởng của Việt, hình ảnh người mẹ hiện lên đậm nét qua những chi tiết giản dị mà ám ảnh. Đó là một người phụ nữ thương chồng, thương con, hết lòng nuôi dạy con cái trưởng thành, kiên cường bất khuất trước kẻ thù và đã hi sinh trong tư thế hiên ngang, bình thản như một thiên thần.

- Người ghi lại "dòng sông gia đình" ấy là chú Năm. Ở chú có sự hài hoà những nét đẹp vừa bình thường, vừa phi thường, vừa anh hùng, vừa dân dã. Nhân vật này tiêu biểu cho "chất sống" phóng khoáng, mộc mạc, yêu đời của người Nam Bộ.

h. Nhân vật chị Chiến

- Chiến đảm đang, tháo vát, tính toán, thu xếp gọn gàng. Cô tỏ ra chững chạc hơn tuổi và trong cô luôn thấp thoáng hình ảnh của người mẹ. Trong đêm trước buổi nhập ngũ, Chiến đã nêu tùng việc mạch lạc: từ việc viết thư báo cho chị Hai, đến việc gửi thằng út sang chú Năm, rồi việc căn nhà, công đất và cuối cùng là sắp lễ khấn cha mẹ, ông bà, chuyển bàn thờ sang gửi chú Năm... Trước mỗi việc Chiến bàn, Việt ngỡ như chính má mình đang nói, đang dặn dò, bàn
bạc. Kể cả cái trở mình, tiếng thở dài và giọng Chiến nói vọng từ trong buồng ra, anh cũng cảm thấy "giống hệt như má vậy".

- Chiến là cô gái kiên cường, giàu lí tưởng và có đủ sự quyết tâm, ý chí sắt đá. Cô dứt khoát ghi tên tòng quân và tự dặn mình chiêh đấu dũng cảm, tuyệt đối trung thành với cách mạng: "Đã làm thân con gái ra đi thì tao chỉ có một câu: Nếu giặc còn thì tao mất, vậy à!".

Trong vai trò của người chị, Chiến luôn yêu thương, nhường nhịn. Khi bắt ếch. Chiến nhường Việt con ếch to; khi đánh tàu trên sông Định Thuỷ, Chiến cũng nhường thành tích.

c. Nhân vật Việt

Việt là nhân vật đóng vai trò người kể chuyện, tính cách nhân vật chuyển hoá theo từng giai đoạn. Khi còn nhỏ, Việt hồn nhiên, hiếu động, thích câu cá, bắn chim, hay tranh phần hơn với chị. Khi lớn lên, Việt ý thức rõ ràng thù nhà nợ nước. Anh tranh giành với chị xin tòng quân dù chưa đủ tuổi. Vào quân giải phóng, Việt chiến đấu gan dạ, dũng cảm.

Những đứa con trong gia đình viết về một gia đình nông dân Nam Bộ nhưng hơn thế, đó là hình ảnh thu nhỏ của cả một dân tộc. Giá trị sâu sắc của tác phẩm chính nằm ở ý nghĩa biểu tượng đó.