Kể từ khi nhành mai tuệ giác của Mãn Giác Thiền sư nở trong tàn lụi của mùa xuân khách quan, người ta đã không ngừng suy ngẫm về nó, để rồi thấy rằng đó chính là sản phẩm của một trí huệ viên giác, của một bậc chân tu đắc đạo.

Đại thi hào Nguyễn Du đã từng cho Thúy Kiều nhớ về Kim Trọng trước khi nhớ về cha mẹ khi nàng ở lầu Ngưng Bích. Như vậy trong tình cảm thông thường người ta sẽ hoàn toàn không trách Chế Lan Viên nếu ông đặt nỗi nhớ em lên đầu tiên.

Năm 1958 - 1960, Chế Lan Viên viết về đề tài Chính phủ kêu gọi thanh niên lên xây dựng kinh tế ở miền núi Tây Bắc, một đề tài “khó nuốt”. Vậy mà suy tư chân tình, qua tài chọn lựa hình ảnh và biểu đạt bằng ngôn ngữ, Chế Lan Viên đã cất lên được Tiếng hát con tàu (trong tập Ánh sáng và Phù sa) đầy khí thế tuổi xuân...

Trong cuộc sống xã hội, nỗi khổ nào cũng có giới hạn, nỗi đau nào rồi cũng qua đi theo thời gian năm tháng. Thế nhưng có những nỗi đau như đọng thành giọt đắng, thấm vào lòng người thật tê tái, xót xa. Và nó được biểu hiện sâu sắc qua lời tâm sự của người phụ nữ bị thiếu vắng tình yêu

CÁC Ý CHÍNH Đất nước gọi ta hay lòng ta gọi? Tình em đang mong, tình mẹ đang chờ Tình cảm của những con người thôn dã thật đẹp êm đềm và nặng lòng thân thương, có sự truyền cảm đặc biệt từ hai không gian khác nhau làm cho lòng người háo hức.

Trong tình cảm riêng tư của mỗi con người, còn có gì đẹp hơn tình yêu? Đó là thứ tình cảm da diết, gắn bó hai tâm hồn với nhau, để lại dấu ấn trong suốt cả cuộc đời. Và tất cả, tất cả những rung động của tình yêu đã được sàng lọc qua tâm hồn phong phú của nhân dân.

CÁC Ý CHÍNH Chế Lan Viên rất tài hoa, sắc sảo và triết lí, thêm vào đó là cảm xúc cùa trái tim đang lắng nghe hồn mình, những phút thăng hoa của cảm xúc, giúp cho nhà thơ có những câu thơ “xuất thần”. Anh bỗng nhớ em như đông về nhớ rét Tình yêu ta như cánh kiến hoa vàng

Nếu như chất liệu của âm nhạc là âm thanh, giai điệu; của hội họa là đường nét, màu sắc... thì văn học lấy ngôn từ làm chất liệu xây dựng hình tượng. Ngôn ngữ văn học không giống với các bộ môn khoa học khác, cũng không phải là ngôn ngữ giao tiếp trong đời sống hăng ngày

Từ xa xưa trong văn học dân gian, người nghệ sĩ dân gian đã mượn những đối tượng trong thiên nhiên, trong thế giới loài vật để miêu tả không ngoài mục đích tự biểu hiện, hay nói cách khác, họ muốn khắc họa chính bản thân mình.

CÁC Ý CHÍNH Nhịp thơ mang hơi thở trữ tình, sâu lắng với nhân dân nghĩa tình kết hợp với điệp khúc “con nhớ”, “con nhớ” diễn tả nỗi nhớ chồng chất, dạt dào tầng tầng lớp lớp nhân dân, hai tiếng ấy là biểu tượng cao cả của “người anh du kích”, là bà mẹ “nắng cháy lưng” (Tố Hữu).

Không chỉ đi tìm cái đẹp, thi sĩ còn khao khát gửi cái đẹp đến cho đời. Và cái đẹp thì ít khi dễ tính. Vì thế, nhiều lúc thơ thật khó hiểu. Về phía người đọc, lại hay chủ quan là đã hiểu rồi, nhất là bài thơ đã có quá nhiều độc giả. Lắm khi người đọc đem cái - đã - có để hiểu cái - chưa - có.

CÁC Ý CHÍNH Ơi kháng chiến! Mười năm qua như ngọn lửa Nghìn năm sau còn đủ sức soi đường Con đã đi nhưng con cần vượt nữa Cho con về gặp lại Mẹ yêu thương Kháng chiến mười năm trường kì gian khổ, ngọn lửa dân tộc bùng cháy rực trời và âm ỉ đến muôn nghìn năm sau không tắt, “ngọn lửa cách mạng cao hơn nghìn ánh sáng” (Chế Lan Viên) đã soi đường cho con đi.

CÁC Ý CHÍNH Con tàu này lên Tây Bắc anh đi chăng? Bạn bè đi xa anh giữ trời Hà Nội Lối nói “có duyên” này mời chào tự nhiên: thiên về ý của chủ thể trữ tình, anh đi chăng? Tùy theo ý của anh, nhưng anh hãy để cho trái tim mình lắng nghe lời của gió ngàn.

Lúc tôi còn nhỏ, mẹ tôi hay ru tôi bằng những câu hò thấp thoáng bóng dáng của những thân cò lặn lội. Chừng như với những câu hò, câu ca dao về hình ảnh con cò ấy, Người nhắc nhủ tôi rằng những thân cò trên đồng cạn, dưới đồng sâu, khi quãng vắng

CÁC Ý CHÍNH Bài thơ “Tiếng hát con tàu” khắc hoạ một nội dung xuyên suốt, ca ngợi Tây Bắc ân tình, thủy chung, ý thức trách nhiệm xây dựng Tây Bắc giàu đẹp với quyết tâm cao đẹp, thiết tha ân tình bởi vì Tây Bắc - mảnh đất quê hương của “mái đình Hồng Thái, cây đa Tân Trào”